Zorunlu Karşılık Oranı Nedir? | Kredi Hesaplama | Kredi Notu Sorgulama

Zorunlu Karşılık Oranı Nedir?



Zorunlu Karşılık Oranı Nedir?

Zorunlu karşılık oranı, Merkez Bankası’nın para piyasası politikası içeriğinde elinde tuttuğu stratejilerden en belirgin olanlarından biridir. Örneğin finansal mevduat içeriğine sahip bir bankanın kendisine yapılan yatırımlar karşılığında, merkez bankasının kendi bünyesinde tutmak zorunda olduğu belirli bir kıymetin kanunen saptanan zorunlu oranını ifade ettiği içi bu ismi almaktadır.

Örneğin; bir A bankasına yatırılan mevduat yatırımlarının toplamı 1000 lira olsun ve bu bankanın bulunduğu ülkedeki merkez bankasına zorunlu karşılık oranı %10 olsun. Bu matematiksel oranlar dahilinde, A bankası 1000 liralık mevduat hesabındaki, 100 lirayı Merkez bankasında tutmak zorundadır. Peki A Bankası bunu neden yapar? Merkez Bankasında tutulan bu para ülkedeki hangi duruma önlem almak için yapılır ? Günlük yaşantımızda karşılaştığımız gazete ilanlarında, bazen de bankacılık işlemlerinde duyduğumuz Zorunlu Karşılık Oranı Nedir? sorusunun yanıtını sizler açın derledik.

Zorunlu Karşılık Oranı Ne Demektir?

Bir bankaya, belli bir süre için faiz karşılığında verilen ya da yatırılan para; mevduat olarak kabul edilmektedir. Mevduat kabul eden bankaların; bu yatırılan mevduatlara karşılık olarak, merkez bankasına da yatırmak zorunda olduğu bir oranı mevcuttur. Kısacası zorunlu karşılık oranı bu mevduatların merkez bankasına yatırılması zorunlu olan oranını ifade etmektedir.

Mevduatların bu oranı, kanunen saptanmaktadır ve para politikası aracı olarak kullanılmayı amaçlandığı için böyle bir yaptırım uygulanmaktadır. Eğer bankalar tembel para rezervlerine sahip değilse, zorunlu karşılık oranı arttırıldığında bankalar da tedbir amaçlı para talebinin azalmasını önlemek için verdikleri kredileri geri çağırırlar. Zorunlu karşılık oranı düşürüldüğünde ise, merkez bankasına yatırılan karşılıkların bir kısmı kullanılabilir rezerv haline dönüştürülür ve bu durumda bankaların kredi tabanında bir artış olmasına neden olur. Kredi tabanındaki artış da para piyasasındaki para talebinin artmasını sağlar.

Bu açıklamalardan anlaşılacağı gibi zorunlu karşılık oranı, para piyasasında kullanılan bir araçtır. Merkez Bankası, 2010 yılının son zamanlarından itibaren bu strateji ile; enflasyon dönemlerinde para piyasasının dalgalanmalarında olumlu yükselmelerin oluşmasını sağlamaktadır. Bu yöntem aynı zamanda makro finansal risklerinde azaltılması açısından oldukça avantajlıdır. Zorunlu karşılık oranı kanuni yaptırımlar gereği iki haftada bir cuma günü itibariyle hesaplanır. Bankaların, Finansal kuruluşların tabi oldukları parasal standartları esas alınarak; Merkez bankasına, Devlet Hazinesine, yurt içerisindeki bankalara, anlaşmalı uluslararası bankalara aşağıdaki bilanço kalemleri ile oluşturulur.

Bilanço Kalemleri Nedir?

  • Mevduat hesaplarına yatırılan para
  • Repo işlemlerine yatırılan para
  • Bankalardan kullanılan krediler
  • İhraç edilen krediler
  • Sermaye kökenli borçlar
  • Merkez Bankası ile anlaşması bulunan yurt dışı şubeli bankaların kredileri
  • Merkez Bankası ile anlaşması bulunan yurt dışı şubeli bankaların mevduat hesaplarına yatırılan para
  • Kredi kartı ödemelerindeki; yıllık aidat, gecikme borçları vs. gibi tutarlar

Zorunlu karşılık oranı, Merkez Bankası’nın para piyasasının durumuna ve banka rezervlerine bağlı olarak arttırılıp azaltıldığında enflasyon sürecinin en az zararla atlatılması sağlanır. Böylelikle piyasadaki para ihtiyacı durumunda ülkeyi dış borçlanmaya gerek kalmadan bir süreliğine de olsa kendi Merkez Bankası bünyesindeki para ile idare etmeyi amaçlar.

Zorunlu Karşılık Oranı Hangi Durumlarda Kullanılır?

Zorunlu karşılık oranı, para piyasası politikası enflasyona uğradığı zaman Merkez Bankası tarafından, makro iktisat kurallarına göre para piyasasını canlandırmak için kullanılır. Merkez Bankasında tutulan zorunlu karşılık oranının kullanıldığı en belirgin durumlar;

  • Piyasadaki para rezervlerinde görülen atıllıktan dolayı, para talebinin artması
  • Piyasadaki para rezervlerinde görülen çokluktan dolayı, para talebinin azalması
  • Para piyasasında görülen dalgalanmalarda, ülkenin dış borçlanma tehdidi ile karşı karşıya kalması durumunda
  • Enflasyon durumlarında bankalardaki para rezervlerinde görülen düzensizliklerden, finansal kökenli bankaların kredilerinde etkilenmesi
  • Ülkede anlaşması bulunan yurt dışı şubeli bankaların mevduat hesaplarına para aktarımının istenilen düzeyde yapılmaması

Bu gibi durumlarda zorunlu karşılık oranından, Merkez Bankasında tutulan tutar kullanılır.



Etiketler: , , , , , , ,

Yorum Yaz